جمعه, ۲۸ تیر ۱۳۹۸
آخرین خبر با عنوان ، بازرس های جدید انجمن زرتشتیان تهران مشخص شدند در 7 دقیقه قبل منتشر شده است .
»   دینی  »   گزارشی از سخنرانی دکتر فرزانه گشتاسب در نشست تخصصی چهارشنبه سوری
439 بازدید
۱۵ فروردین ۱۳۹۸ , ساعت ۱۵:۳۲
گزارشی از سخنرانی دکتر فرزانه گشتاسب در نشست تخصصی چهارشنبه سوری

گزارشی از سخنرانی دکتر فرزانه گشتاسب در نشست تخصصی چهارشنبه سوری

نشست تخصصی «چهارشنبه سوری، پرسش از ابعاد اجتماعی و فرهنگی» با حضور و سخنرانی دکتر فرزانه گشتاسب برگزار شد.

به همت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، مرکز اسناد فرهنگی آسیا و پژوهشکده مردم شناسی سه تن از پژوهشگران حوزه مردم شناسی و علوم انسانی به بررسی آیین چهارشنبه سوری پرداختند.

دکتر فرزانه گشتاسب، مدیر گروه فرهنگ و زبان های باستانی پژوهشکده زبان شناسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دکتر سید احمد محیط طباطبایی، رئیس ایکوم ایران و مشاور سرپرست پژوهشگاه میراث فرهنگی و محمد نجاری، پژوهشگر، منتقد و مدرس، سخنران های این برنامه بودند که روز ۲۶ اسفند برگزار شد.

دکتر سید احمد محیط طباطبایی که سخنران نخست نشست بود، پیشینه چهارشنبه سوری را به جشن سور مرتبط دانست که از اعیاد قدیم و قبل از زرتشتی بوده و در واقع جشن خداحافظی با زمستان و سلام با بهار است.

در ادامه دکتر فرزانه گشتاسب به سخنرانی پرداخت:

به گفته دکتر گشتاسب، چهارشنبه سوری از جشن هایی است که دارای تنوع زیادی در مناطق مختلف است، رسم هایی که در چتر عقاید دینی قرار می گیرند و اعتقاد واحد دینی بر آنها سایه می اندازد در چارچوب خاصی قرار می گیرند و امکان تنوع را کم می کند. به همین دلیل چهارشنبه سوری، این قدر تفاوت آداب و رسوم دارد زیرا جشنی غیر دینی است و وابسته به تقویم است.

وی در ادامه بیان کرد: موافق آن دسته از پژوهشگران است که سابقه چهارشنبه سوری را به ایران باستان، جشن فررودینگان یا پنجه آخر سال یا گاهنبار همس پت میدیم گاه برمی گردانند. جشنی که همچنان زنده است و هنوز در روستاهای زرتشتی نشین یزد و تهران و کرمان برگزار می شود و از جزئیات آن اطلاع داریم

این پژوهشگر زرتشتی، سپس به خرده رسمهای آیین چهارشنبه سوری در مناطق مختلف ایران پرداخت و از شباهت این رسمها با فروردینگان گفت، تا با اشاره به این ردپاها نشان دهد که چهارشنبه سوری بازمانده جشن فروردینگان است. رسومی که برخی مواقع آن قدر شبیه هم هستند که جز پذیرش یکسانی آنها راه دیگری وجود ندارد:

مهمترین رسم چهارشنبه سوری، افروختن آتش است، در بسیاری از نقاط مثل روستاهایی در آذربایجان، همچنین ابیانه بر روی بام، یا روستایی در کاشان بر روی کوه ها می افروزند. آیینی که در فروردینگان نیز وجود دارد، و بر بلندترین بام خانه آتش می افروزند تا به بدرقه فروشی ها بپردازند که در ۱۰ روز آخر سال مهمان خانواده ها بودند و در شب نوروز به آسمان باز می گردند. بلندترین بام خانه نیز نزدیک ترین جا به آسمان است.

احترام به آتش چهارشنبه سوری نزد قدیمی ترها هنوز نیز وجود دارد و در برخی روستاها اجازه نمی دهند که از روی آتش پریده شود، شاهرودی ها اعتقاد دارند که خاکستر را نباید لگد کرد، در مراکز شمالی ایران آتش را در آب یا دریا می اندازند، این موارد بازمانده همان رسوم فروردینگان است که پس از آتش افروختن، بخشی از آن  به آتشکده برده می شود.

در گیلان، یک کاسه آب در کنار آتش چهارشنبه سوری می گذرانند و در پایان مراسم آب را بر روی زمین می ریزند که این رسم ثابت و مهم فروردینگان در تمام روستاهایی است که برگزار می شود. در کنارآتش شب پنجه، ظرف آب، ظرف میوه و خوراکیهایی که برای پنجه آماده کرده اند و چند شاخه گیاه مورد یا سرو بر روی بام برده می شود. که شاخه های مورد یا سرو بر لب بام گذاشته می شود و تا پنجه سال بعد، همانجا می ماند، حتی اگر در تابستان هم به این روستاها سربزنید چند شاخه مورد یا سرو را می بینید که خشک شده ولی هنوز آنجا است و نشانه مراسم پنجه است. آب نیز بعد از افروختن آتش روی پشت بام ریخته می شود و بدین ترتیب فروهر درگذشتگان بدرقه می شود، می توان گفت آب پشت مسافر نیز از این سنت گرفته شده است.

در اردبیل، دو شاخه بوته تمشک را در شب چارشنبه سوری می چینند و بالای در خانه می گذرانند واعتقاد دارند که تا سال دیگر باید آنجا باشد.

در کمیجان اول به خانه کسانی می روند که یکی از اعضای خود را از دست داده اند و سوگوارند که با فروردینگان و برگشت فروهرها ارتباط دارد.

تهیه آجیل و تقسیم آن به عنوان نذر در برخی جاها برگزار می شود، به عنوان مثال خراسانی ها و تهرانی ها آجیل شیرین و بدون قند، در بیرجند هفت نوع میوه خشک و در تالش هفت نوع غله، آجیل چهارشنبه سوری را تشکیل می دهد که این رسم با آیین گاهنبار بسیار شبیه است که بر سر سفره هفت نوع میوه خشک قرار داده می شود.

گیلانی ها رسم جالبی دارند و در برخی مناطق سفره می کشند که بر روی آن آیینه، هفت نوع غذا، آب، سبزه، آجیل قرار دارد، این سفره از شب چهارشنبه سوری تا شب نوروز گسترده است و در نوروز سفره هفت سین را جایگزین آن می کنند. این سنت نیز شباهت کاملی با سفره پنجه دارد. گاهنبار پنجه، ششمین گاهنبار سال است در پنج گاهنبار دیگر، اصراری نیست که همه زرتشتیان سفره بکشند و مراسم برگزارکنند اما در پنجه همه زرتشتیان بدون استثنا، حتی اگر گاهنبار نداشته باشند سفره می اندازند و آن را در این پنج روز و تا شب سال نو نگه می دارند و هنگام افروختن آتش، لوازم سفره را به روی پشت بام می برند.

مردم تالش، خوراکی هایی تهیه می کنند و برای فردی به نام چهارشنبه خاتون آن را در خانه یا پشت در خانه می گذارند و اعتقاد دارند، چهارشنبه خاتون به خانه ها سر می زند و با خودش برکت می آورد، این چهارشنبه خاتون را می توان با آمدن فروهرها مقایسه کرد که در برخی جاها اعتقاد دارند تنها نیست و با گروهی از روان نیاکان است.

دکتر فرزانه گشتاسب در ادامه سخنانش چهار رسم مهم چهارشنبه سوری را بدین ترتیب برشمرد: افروختن آتش، خوردن آجیل، تفال زدن، آیینهای بلاگردانی و رفع نحوست و اشاره کرد که دو آیین افروختن آتش و خوردن آجیل برگرفته از فروردینگان است، تفال با جشن نوروز هم بسته است، چون چهارشنبه سوری در مقدمه نوروز بوده است جز رسوم آن هم قرار گرفته است. اما بلاگردانی و رفع نحوست زمانی اضافه شده که جشن سوری یا فروردینگان در روز چهارشنبه تثبیت شده است. که می توانیم آن را به زمان مختار برگردانیم، البته در آن زمان نیز آتش افروزی بر روی بامها بوده است، می توانیم تصور کنیم پس از آن برای رفع نحوست چهارشنبه، این رسوم به جشن اضافه شده است.

مدیر گروه فرهنگ و زبان های باستانی پژوهشکده زبان شناسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در پایان سخنانش به زمان برگزاری چهارشنبه سوری پرداخت و افزود در برخی نقاط ایران در چهار چهارشنبه پایان سال و در برخی جاها در چهارشنبه پایان صفر این جشن برگزار می شود.

محمد نجاری دیگر سخنران این نشست بود که به بررسی سنتهای آیین چهارشنبه سوری و جهان معاصر پرداخت.

مطالب مرتبط با برچسب

تصاویری از آیین چهارشنبه سوری در کالیفرنیا
زرتشتیان ساکن کالیفرنیا پیش از آغاز سال 1398، آیین چهارشنبه سوری را برگزار کردند.
چهارشنبه سوری در خرمشاه یزد برگزار شد
مراسم چهارشنبه سوری شامگاه سه شنبه 28 اسفند در باشگاه مزدیسنا خرمشاه برگزار شد.
چهارشنبه سوری در آتشکده دولتخانه کرمان برگزار شد
زرتشتیان کرمان، مراسم چهارشنبه سوری را در آتشکده دولتخانه این شهر برگزار کردند. این مراسم شامگاه سه شنبه 28 اسفند انجام شد که تصاویری از آن را می توانید در ادامه مطلب ببینید.
گزارش تصویری از چهارشنبه سوری در یزد
سازمان و باشگاه جوانان زرتشتی یزد، شامگاه سه شنبه 28 اسفند، آیین چهارشنبه سوری را برگزار کرد. گزارش تصویری از این برنامه را در ادامه مطلب ببینید:

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • آخرین خبرها