سروش

سروش درگات ها  Sraoša  به معنی«اطاعت و فرمانبرداری» است. این نام از سرو sru یعنی «شنیدن» می باشد که در ادبیات فارسی به فرشته معروف است.

کلمات دیگری چون سرود و سراییدن نیز از این واژه باقی مانده است (پورداود،1377،ص516). در پهلوی Srōš آمده ، ایزد فرمانبرداری و روز هفدهم هر ماه در گاهشماری ایرانی.(مکنزی،1383،ص138)

سروش یکی از مهم ترین ایزدان آیین مزدیسنا است . مظهر اطاعت و فرمانبرداری و نماینده ی خصلت رضا و تسلیم در برابر آیین خداوندی که از حیث مقام با مهر برابر و همتاست. او را گاهی نیز به عنوان آخرین امشاسپند برای تکمیل عدد هفت مقدس، پس از جدا شدن سپندمینو از امشاسپندان، قرار داده اند. او در اوستا با صفاتی چون مقدس، نیک و پاداش نیک دهنده، توانا و پیروزمند و خوش اندام، دلیر و دارای اسلحه ی قوی و اهورایی همراه می باشد  و همچنین تنو مَنترَ(تن فرمان) یعنی کسی که سراسر وجودش فرمانبرداری است که نشان دهنده ی وظیفه ی اوست که باید خاکیان را راه اطاعت و بندگی بیاموزد.

سروش نخستین کسی است که مراسم دینی به جای می آورد و مردم را برای ستایش امر می کند. او حامل وحی و پیک ایزدی است و بسیار در کتب فارسی آمده و او را با جبرئیل سامی یکی دانسته اند. سروش چون مهر همیشه بیدار و هرگز به خواب نمی رود و در بالای کوه البرز در یک بارگاه هزار ستون و ستاره نشان است. او در اوستا معمولاً ضد دیو و دروغ و محافظ نوع بشر است و برای این کار هر روز و هر شب سه بار به دور زمین می گردد.

گذشته از اوستا در کلیه کتاب ها ی دینی مزدیسنان به اسم سروش بر می خوریم چون، بندهشن، اردی ویرافنامه ، مینوی خرد و ... .( پورداود،همان،ص523-516)

در شاهنامه سروش فرشته ی پیام آور از سوی یزدان است که بر کیومرث آشکار گشت و او را از توطئه ی اهریمن آگاه ساخت و کیومرث را به نبرد با دیوان گسیل داشت. برای بار دوم پس از کشته شدن سیامک بر کیومرث ظاهر شد و او را به ترک سوگ فراخواند و این بار بعد از تشویق او در نبرد با دیوان ، هوشنگ و کیومرث پیروز شدند.

در جایی دیگر بر فریدون آشکار گشت و از او خواست تا ضحاک را که اسیر کرده بود ، نکُشد و او را بسته به دماوند ببرد و به بند کشد.

در برخی نسخه های شاهنامه ، سروش در هیئت خداپرستی نیکخواه که مویی چون مشک و رویی چون حور بهشتی داشته ، نزد فریدون آمده و او را به نیک و بد و افسونگری رهنمون می شود و فریدون نیز خود را پرتوان و دولت خود را جوان می یابد.

در جایی دیگر سروش در خواب بر گودرز ظاهر می شود و او را از کیخسرو ، پور سیاوش ، در میان تورانیان خبر می دهد و آینده ی کیخسرو را آشکار می کنند. همینطور یک بار بر هوم و دیگر بار بر کیخسرو آشکار می شود و او از رفتن به جهان جاوید خبر می دهد.

همچنین در جایی دیگر وقتی خسروپرویز از بهرام چوبین به کوه می گریزد و خدا را به یاری می خواهد ، سروش در حالی که بر اسب سوار است و جامه ای سبز بر تن دارد به یاری او می آید و او را از میان دشمنان نجات داده و به او نوید پادشاهی می دهد.(رستگارفسایی،1388،ص551-550)

روشنک

این نام در اوستا raoxšna به معنی«روشن» است که در روایات ایرانی نام دختر دارا (داریوش سوم) است که اسکندر با او ازدواج کرد. البته به نظر می رسد که در این نام خلطی شده باشد. این نام در یونانی Rōxānē آمده است. در تاریخ بلعمی او از پیوند پسر فریدون و دختر ایرج می باشد.(همو،همان،ص 467)

در نوشته های پهلوی این نام به شکلRōšn(ag) در معنای «روشن و واضح» می باشد.(مکنزی،همان،ص131)

در شاهنامه آمده است روشنک دختر دارای داراب است. دارا بر بستر مرگ افتاده بود که اسکندر به بالین وی آمد . دارا از او خواست تا روشنک را به زنی بگیرد و با او به نیکی رفتار کند ، شاید فرزندی از وی بیابد که نام اسفندیار را زنده کند.

پس اسکندر بعد از مرگ دارا به پادشاهی رسید و روشنک را به واسطه ی مادرش ناهید خواستگاری کرد و مادر روشنک با نام دلارای این پیشنهاد را پذیرفت. شهر اصفهان را آذین بستند و کاخ را گوهرها فشاندند . آنگاه اسکندر بدانجا آمد و یک هفته را نزد روشنک گذراند سپس او را بدرود گفت. پس از مدتی اسکندر در دم مرگ به مادر سفارش کرد که فرزند او با روشنک شاه روم خواهد بود . چون روشنک از مرگ اسکندر آگاه شد به اسکندریه رفت و سوگواری ها کرد.(رستگارفسایی،همان،468-467)

ياري نامه ها
·         پورداود، ابراهيم (1377 )يشت ها،دو جلد،اساطير،تهران.
·         رستگار فسايي،منصور(1388).فرهنگ نام هاي شاهنامه،پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي،تهران.
·         مکنزی،دیویدنیل،(1383).فرهنگ کوچک زبان پهلوی،ترجمه:مهشیدمیرفخرایی،پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی،تهران.

در این زمینه بخوانید:
نامورنامه 11- نامهای گشتاسب و سیندخت
نامورنامه 10- نامهای جمشید و پری چهر
نامورنامه 9-نامهای بهمن و پوران دخت
نامورنامه 8- نامهای رستم و تهمینه
نامور نامه 7- نامهاي سهراب و گردآفريد
نامور نامه- 6، نامهای بیژن و ناهید
نامورنامه 5- نامهای اسفندیار و رودابه
نامورنامه 4- نامهای داریوش و سودابه
نامورنامه3- نامهای منوچهر و به آفرید
نامورنامه2- نامهای سیامک و آزرمی دخت
نامورنامه1- نامهای کیومرث و همای