| آموزش دستور زبان اوستایی، درس بیستم |
|
|
| الیکا بقایی | |||||||||
| ۰۵ بهمن ۱۳۸۹ | |||||||||
 واژگان ساده نام ساده یا بسیط نامی است که از یک جزء ساخته شده است که یا اصلاً نامند و یا ریشه ای هستند که بدون افزودن چیزی به عنوان اسم و صفت نیز بکار برده می شوند. برای نمونه ریشه vak به معنای «گفتن» بدون افزودن چیزی به عنوان اسم به معنای «گفتار» نیز بکار می رود و ریشه drug به معنای «دروغ گفتن» به عنوان صفت به معنای «دروغگو» کاربرد دارد و واژۀ bāzav که خود اصلاً نام است و معنای «بازو» دارد. واژگان مشتق مشتق واژه ای است که در ساخت آن، پیشوند یا پسوند بکار رفته است. پپشوند و پسوند غالباً مقولۀ دستوری واژه ای را که پیش و پس از آن می آیند تغییر می دهند ولی خود هرگز جداگانه بکار برده نمی شوند. مهمترین پیشوندهای اسمی و صفتی در اوستا عبارتند از a ,an ,hu, duš مانند āhita- که صفتی به معنای «آلوده» است و با پیشوند منفی کنندۀ an صفتی به معنای «نیالوده» می سازد. صفت xvafna اسمی است در معنای «خواب» که با a پیشوند منفی ساز صفتی به معنای «بی خواب» را می سازد. Hu-šiti از پیشوند hu به معنای «خوب» ساخته شده و معنای « خان و مان خوب» می دهد و پیشوند duš به معنای بد است اگر در واژه قبلی بجای hu بیایدبصورت dušiti معنای du «آوارگی و پریشانی» می دهد. نام های مشتق که با پسوند ساخته می شوند خود دو دسته اند. الف- اشتقاقی های آغازین این واژه ها آنهایی هستند که با افزودن یکی از پسوندهای موسوم به آغازین به ریشۀ اصلی ساخته می شوند. این پسوندها اغلب صورت ریشه را به افزوده و بالانده (برای توضیح بیشتر به درس سیزدهم مراجعه کنید) تغییر می دهد. (برخی از آنها را به عنوان پسوندهای ثانوی نیز شناخته می شوند) این پسوندها عبارتند از a, an, ana, aini, ant, ar, ā, āna, I, in, ina, iš, iši, ī, u, una, uš, ū, ka, ta, ita, tar, ti, tu, tra, tva, ϑa, ϑi, ϑu, na, nah, ni, nu, ma, man, mi, mna, ya, yah, yu, ra, ri, ru, va, van, ϑwant, vah, var مانند urvan «روان» ، aməša «بی مرگ»، raocana «روشنایی»، varəna «باور»، dužaini «گناهکار»، Dā ریشه ای در معنای «آفریدن » است که با پسوند tar صفتی به معنای «آفریننده» را می سازد. ب- اشتقاقی های ثانوی این واژه ها با افزوده شدن پسوندهایی از اشتقاقهای آغازین ساخته می شوند. برخی از این پسوندها عبارتند از a, aēna, aona, an, ana,I, ina, ī, u, ka, ta, tara, tāt, ti, ϑa, ϑya, ϑwa, ϑwana, na, ma, man, mant, ya, ra, va, van, vana, vant در این ستاکها اگر اشتقاق آغازین مختوم به مصوت باشد و پسوند ثانوی نیز با مصوت همسانی آغاز شود این دو در هم ترکیب می شوند و یک مصوت باقی می ماند. برای نمونه kavaya «شاهانه»، rəzataēnaə«سیمین»، puϑran «دارای پسر»، nāirī «زن» واژگان مرکب واژه مرکب واژه ای است که از دو جزء مستقل ساخته می شوند. این واژگان خود به دو دسته تقسیم می شوند. الف- مرکب آزاد مرکبی است که اجزای ترکیب شونده با هم از نظر نحوی ارتباطی ندارند و هر جزء آن جداگانه صرف می شوند ولی شمار هر دو جزء مثنی است. مانند pasu vīra : «دام» و «انسان» که هر دو حالت نهادی دارند و شمار مثنی. ب- مرکب وابسته در این واژگان دو جزء ترکیب شونده از نظر نحوی به هم وابسته هستند. مرکب وابسته دارای انواع مختلف است: 1- ترکیبی از دو اسم مانند vīs-paiti «رئیس ده» 2- ترکیبی از یک صفت و یک اسم مانند hazaŋra-gaoša «هزار گوش» 3- ترکیب صفت فاعلی مضارع و اسم مانند aurvat-aspa « اسب تندرو دار» 4- ترکیب صفت مفعولی گذشته و اسم مانند gaoša-srūta « شنیده شده با گوش» 5- ترکیب اسم با مادۀ مضارع مانند ašəm-mərənk «کشندۀ راستی» 6- ترکیب اسم با ریشه مانند gao-gan «کشندۀ گاو» 7- ترکیب قید با صفت مفعولی گذشته مانند arš-uxδa «راست گفته شده» 8- ترکیب قید با مادۀ مضارع مانند haϑra- vanya «با یک ضربه غلبه کننده» 9- ترکیب قید با ریشه مانند ərəžə-jī «کسی که درست زندگی می کند» 10- ترکیب ضمیر مشترک با اسم مانند xvā-zaēna «خود سلاح، کسی که خود سلاح خود را بدست می آورد» در این زمینه بخوانید: آموزش دستور زبان اوستايي- پيشگفتار آموزش دستور زبان اوستايي- درس نخست آموزش دستور زبان اوستایی- درس دوم آموزش دستور زبان اوستایی- درس سوم آموزش دستور زبان اوستایی، درس چهارم آموزش دستور زبان اوستایی، درس پنجم آموزش دستور زبان اوستایی، درس ششم آموزش دستور زبان اوستایی- درس هفتم آموزش دستور زبان اوستایی- درس هشتم آموزش دستور زبان اوستایی، درس نهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس دهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس یازدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس دوازدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس سیزدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس چهاردهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس پانزدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس شانزدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس هفدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس هژدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس نوزدهم بازدید: 672
|
|||||||||
یادداشت ها (1)
تبلیغات
|