| آموزش دستور زبان اوستایی، درس چهاردهم |
|
|
| الیکا بقایی | ||||||||
| ۲۳ آذر ۱۳۸۹ | ||||||||
|
در درس گذشته در مورد ماده ها بصورت چکیده توضیح داده شد و دانستیم که ماده از ریشه به همراه یک ماده ساز ساخته می شود. ماده ها انواع مختلف دارند و برای ساخت فعلهای مختلف چون مضارع، ماضی، نقلی، آینده، مجهول و... باید نخست ماده مناسب آن فعل را ساخته و سپس شناسه های خاص آن فعل را نیز به آن افزود.
بنابراین نخست باید انواع ماده ها و روش ساخت آنها و نیز مشتقات فعلی هر ماده را مشخص و سپس شناسه های مناسب برای آنها را معرفی نماییم. ماده مضارع تمام روش های ساخت ماده که در درس سیزدهم گفته شدند را برای ساخت ماده مضارع می توان استفاده نمود و تنها باید یادآوری کرد که ماده ساز مضارع آغازین و واداری در اینجا جداگانه معرفی می شوند و در مورد ماده ساز nu نیز باید دقت داشت که اگر ریشه مختوم به n بود تنها u افزوده می شود مانند ماده tanu- از ریشه tan به معنای تنیدن. مشتقات فعلی ماده مضارع فعل مضارع: ماده مضارع + شناسه خاص فعل مضارع فعل ماضی استمراری: ماده مضارع + شناسه خاص فعل ماضی فعل امر: ماده مضارع + شناسه خاص فعل امر فعل التزامی: ماده مضارع + a + شناسه خاص فعل التزامی فعل تمنایی: 1- ماده مضارع مختوم به a + ī + شناسه خاص فعل تمنایی 2- ماده مضارع غیر مختوم به a + yā یا ī + شناسه خاص فعل تمنایی مادۀ نقلی ماده نقلی غالباَ از مضاعف کردن ریشه ساخته می شود که در درس گذشته توضیح آن داده شده است مشتقات فعلی ماده نقلی فعل ماضی نقلی: ماده نقلی + شناسه خاص فعل ماضی نقلی فعل ماضی بعید: ماده نقلی + شناسه خاص فعل ماضی فعل امر: ماده نقلی + شناسه خاص فعل امر فعل التزامی: ماده نقلی + a + شناسه خاص فعل التزامی فعل تمنایی: ماده نقلی + yā یا ī + شناسه خاص فعل تمنایی ماده ماضی ماده ماضی به دو دسته تقسیم می شود: 1- ماده ماضی سین دار که در ساخت به ریشه افزوده [برای دانستن انواع ریشه به درس سیزدهم رجوع کنید] (برای گذشته جمع لازم و صیغه های مفرد و جمع متعدی) یا ریشه بالانده (برای گذشته مفرد لازم) ماده ساز s, h, š افزوده می شود مانند ماده darš از ریشه dar به معنای داشتن 2- ماده ماضی بی سین که به سه روش ساخته می شود - ریشه بدون آنکه چیزی به آن افزوده شود ماده است - به ریشه a افزوده می شود - به ریشه مضاعف [ارجتع شود به درس سیزدهم] a اضافه می شود مشتقات فعلی ماده ماضی فعل ماضی: ماده ماضی + شناسه خاص فعل ماضی فعل التزامی: ماده ماضی + a + شناسه خاص فعل التزامی فعل تمنایی: ماده ماضی + yā یا ī + شناسه خاص فعل تمنایی ماده آینده ماده آینده از پیوستن šya و hya به ریشه ساخته می شود مانند saošya از ریشه sav به معنای نجات دادن مشتقات فعلی ماده آینده فعل آینده: ماده آینده + شناسه خاص فعل مضارع ماده مجهول از پیوستن ya به ریشه ساخته می شود. تفاوت این ماده با ماده مضارعی که با ya ساخته می شود در این است که در این ماده تکیه روی ya است و در ماده مضارع تکیه روی ریشه است و خوانندگان اوستا باید در هنگام خواندن به آن دقت داشته باشند بویژه که مشتقات فعلی حاصل از آن نیز با مشتقات فعلی ماده مضارع یکسان است. مشتقات فعلی ماده مجهول فعل مضارع: ماده مجهول + شناسه خاص فعل مضارع فعل ماضی استمراری: ماده مجهول + شناسه خاص فعل ماضی فعل امر: ماده مجهول + شناسه خاص فعل امر فعل التزامی: ماده مجهول + a + شناسه خاص فعل التزامی فعل تمنایی: ماده مجهول + ī + شناسه خاص فعل تمنایی ماده واداری از پیوستن aya به ریشه ساخته می شود. مشتقات فعلی ماده واداری فعل مضارع: ماده واداری + شناسه خاص فعل مضارع فعل ماضی استمراری: ماده واداری + شناسه خاص فعل ماضی فعل امر: ماده واداری + شناسه خاص فعل امر فعل التزامی: ماده واداری + a + شناسه خاص فعل التزامی فعل تمنایی: ماده واداری + ī + شناسه خاص فعل تمنایی ماده جعلی ماده جعلی از پیوستن ya تکیه دار و یا a به اسم و صفت (و نه ریشه) ساخته می شود و به همین دلیل آن را جعلی می گویند و این روش ساخت باعث غنای زبان بوده است و اگرچه کار را دشوار می کند ما در همه دوره های زبانی با نمونه هایی از آن مواجه هستیم و امروزه نیز بسیاری ایرانیان و حتی کودکان ناآگاهانه دست به ساخت این گونه افعال در گفتار عامیانه خود می کنند. نمونه این فعل در اوستا nəmahyá به معنای تعظیم کردن است. مشتقات فعلی ماده جعلی فعل مضارع: ماده جعلی + شناسه خاص فعل مضارع فعل ماضی استمراری: ماده جعلی + شناسه خاص فعل ماضی فعل امر: ماده جعلی + شناسه خاص فعل امر فعل التزامی: ماده جعلی + a + شناسه خاص فعل التزامی فعل تمنایی: ماده جعلی + ī + شناسه خاص فعل تمنایی ماده آغازی این ماده چنانچه در درس سیزدهم گفته شد از پیوستن sa به ریشه ساخته می شود مشتقات فعلی ماده آغازی فعل مضارع: ماده آغازی + شناسه خاص فعل مضارع فعل ماضی استمراری: ماده آغازی + شناسه خاص فعل ماضی فعل امر: ماده آغازی + شناسه خاص فعل امر فعل التزامی: ماده آغازی + a + شناسه خاص فعل التزامی فعل تمنایی: ماده آغازی + ī + شناسه خاص فعل تمنایی ماده آرزویی این ماده از افزودن ha که بصورت aš و za هم در می آید به ریشه مضاعف ساخته می شود با این تفاوت که ماده مضاعف با صورت هجایی آغازی ī̆ بجای a موجود در ریشه (صورت هجایی آغازی ترکیب یک صامت و مصوت است که در آغاز ریشه آمده و در ساخت ماده مضاعف باید پیش از ریشه تکرار شود) که در آغاز تکرار می شود ساخته می شود.مانند vīvarəzša- از ریشه varəz به معنای «ورزیدن و خواستن» مشتقات فعلی ماده آرزویی فعل مضارع: ماده آرزویی + شناسه خاص فعل مضارع فعل ماضی استمراری: ماده آرزویی + شناسه خاص فعل ماضی فعل امر: ماده آرزویی + شناسه خاص فعل امر فعل التزامی: ماده آرزویی + a + شناسه خاص فعل التزامی فعل تمنایی: ماده آرزویی + ī + شناسه خاص فعل تمنایی ماده تشدیدی این ماده از مضاعف کردن ریشه ساخته می شود با این تفاوت که یا بجای هجای نخستین ریشه کل ریشه در آغاز آن آورده می شود مانند dardar از ریشه dar بجای dadar و یا نخستین هجای ریشه با ā یا ai (aē) یا au (ao) پیش از ریشه تکرار می شود مانند vāvar به معنای «باورکردن» مشتقات فعلی ماده تشدیدی فعل مضارع: ماده تشدیدی + شناسه خاص فعل مضارع فعل ماضی استمراری: ماده تشدیدی + شناسه خاص فعل ماضی فعل امر: ماده تشدیدی + شناسه خاص فعل امر فعل التزامی: ماده تشدیدی + a + شناسه خاص فعل التزامی فعل تمنایی: ماده تشدیدی + ī + شناسه خاص فعل تمنایی در این زمینه بخوانید: آموزش دستور زبان اوستايي- پيشگفتار آموزش دستور زبان اوستايي- درس نخست آموزش دستور زبان اوستایی- درس دوم آموزش دستور زبان اوستایی- درس سوم آموزش دستور زبان اوستایی، درس چهارم آموزش دستور زبان اوستایی، درس پنجم آموزش دستور زبان اوستایی، درس ششم آموزش دستور زبان اوستایی- درس هفتم آموزش دستور زبان اوستایی- درس هشتم آموزش دستور زبان اوستایی، درس نهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس دهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس یازدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس دوازدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس سیزدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس پانزدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس شانزدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس هفدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس هژدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس نوزدهم آموزش دستور زبان اوستایی، درس بيستم بازدید: 733
|
||||||||