|
دیداری نو با گذشته(7) مهر یشت |
|
|
| راشین جهانگیری | |||||||||
| ۳۰ آبان ۱۳۸۹ | |||||||||
|
در بخش های پیشین به بررسی ویژگی ها و معنا و مفهوم بند پیش گفتار و دو بند نخست از کردهء یکم پرداخته شد و در بخش ششم به بند سوم از همین کرده پرداخته می شود:
کرده یکم بند 3 «مهر دارندهء دشت های فراخ، اسب های تیزرو دهد به کسی که به مهر دروغ نگوید(پیمان نشکند)آذر اهورا مزدا راه راست نماید به کسی که به مهر دروغ نگوید فروهرهای مقدس و نیک و توانای پاکان، فرزندان کوشا دهند به کسی که به مهر دروغ نگوید.» همان گونه که در بخش پیشین گفته شد یکی از ویژگی های ایزد مهر آن است که این آفریدهء اهورامزدا از سوی وی به دارندگی نعمت دشت های فراخ و کشتزارهای خوب منسوب شده و دارای این توانایی است که به نمایندگی از سوی او به آنان که مهر و پیمان نشکسته، به اصطلاح اوستایی مهرودروخش نباشند، از دارایی اهورادادهء خود پاداش ببخشد. در سرآغاز این بند نیز دوباره به همین موضوع اشاره شده که نمایانگر اهمیت آن است. در این جا نیز به نظر می رسد هنوز گوینده پیام اهورامزداست و روی سخن به اسپنتمان است. (به نظر می رسد عبارتِ به مهر دروغ گفتن نوعی آرایه یا صنعت ادبی به نام کنایه باشد به این صورت که به مهر دروغ گفتن را کنایه از پیمان شکنی و وفای به عهد نداشتن بدانیم چنانکه استاد پورداوود نیز از این عبارت، معنای پیمان نشکستن را برداشت کرده اند) گوینده در اینجا به سه بهرهء نیک که از سوی سه نیروی مینوی اما اهوراداده یعنی ایزد مهر، آذر اهورامزدا و فروهرهای نیک و توانای پاکان به کسی که به مهر دروغ نگوید، ارزانی می گردد، اشاره می کند: نخست از نیروی پاداش بخشی ایزد مهر سخن به میان است و گفته شده ایزد مهر که از سوی اهورامزدا دارندهء دشتهای بزرگ و نعمت و برکت فراوان معرفی شده است، از داشتهء خود به آنان که بر پیمان خود استوارند و مهر را خوار نمی شمارند، اسب تیزرو می بخشد. می توان چنین برداشت کرد که شاید به واسطهء شیوهء زندگی و وابستگی حیاتی انسان ها، خصوصا در دوران های بسیار دور، به منابع طبیعی از جمله گیاه و دام و نیروی انسانی فعال، داشتن کشتزارهای خوب و فراخ و داشتن دام و حیوانات توانا و اصیل مانند اسب( در این بند نیز به اسب های تیزرو اشاره شده)و فرزندان فراوان و کوشا از پاداش ها و بهره ها و مزایای نیکی به شمار می رفته که آرزوی هر انسانی به شمار می آمده است . چنین است که در این بند هم، داده و پاداش مهر دارندهء دشت های فراخ به پیمان داران به صورت اسبهای تیزرو معرفی شده است. از سوی دیگر می توان گفت که منظور از اسب تیزرو می تواند نعمت خوب و پیشرفت در زندگی باشد و واژهء اسب تیزرو را کنایه از برتری و پیشرفت دانست. آذر اهورا مزدا راه راست نماید به کسی که به مهر دروغ نگوید. یکی دیگر از این سه نیروی مینوی، آذرِ (به زبانِ اوستایی: آترش) اهورامزداست که بهره و سود او، نمودن راه راست و حقیقت بر دوستدارمهر و شخص پیمان دار است . به نظر می آید که واژه آذر در اینجا به معنای ایزد موکل و نگهبان بر آتش آمده باشد نه خود آتش و ویژگیِ راه راست نمودن که در این بند و در چند بند از گاتها به آتر یا آذر واگذار شده است، بر پایهء ادبیات امروز می تواند کنایه از هدایت و روشنگری و راهنمایی باشد. در گاهان سروده های اندیشه ورزِ اشوزرتشت اسپنتمان نیز دربارهء آتر یا فروغ مزدا، چنین آمده است: اهنودگات هات 31 بند 19 «براستی ای اهورا بشود که مردم به سخنان درست اندیش و دانایی که آموزش هایش درمانگر زندگی است، گوش فرا دهند و به کار بندند. به کسی گوش دهند که در گسترش راستی تواناست و بیانی روان دارد. ای خداوند خرد(ای مزدا) به یاری فروغ فروزان تو(آترا سوخرا)، سرنوشت هر دو گروه(پیروان دو راه نیک و بد) را تعیین فرما.» در این بند گاتها نیز نقش فروغ سوزان مزدا یعنی آتر یا آذر سوزنده و سوزاننده، تعیین کردن و روشنگری و آشکار سازی است میان نیکی و بدی.همان ویژگی که در این بند از مهریشت باز هم به آذر اهورامزدا داده شده است. بر اساس این بند و بسیاری دیگر از بندهای مهریشت و اوستا، میان آذر و مهر و راه راست نمودن پیوستگی معنایی برقرار است زیرا هم مهر نشانهء فروغ و روشنگری است و هم آذر فرشتهء نگهبان آتش است که مظهر نور و روشنایی است و این دو، در نمایاندن راه راست پیوستگی معناداری دارند. یکی دیگر از سه نیروی مینویِ سودرسان به مهرداران و مهردوستان، فروهرهای نیک و توانای پاکان هستند. بنا به باور ما زرتشتیان وجود انسان از پنج بخش شکل گرفته که هر کدام دارای ویژگی هایی هستند. یکی از این پنج بخش وجودی انسان که از والاترین آنها نیز به شمار می آید، فروهر است. فروهر، فروزه ای مینوی است که در زمان آفرینش از سوی اهورامزدا در نهاد انسان جایگزین گشته، در گذر زندگی انسان، راهبر و پیشبرندهء او به سوی راستی است و پس از درگذشت او نیز، به همان شایستگی و پاکی مینوی و اهورایی خویش به سرمنشاء خود که ذات اهورامزداست، برمی گردد. در این بند اشاره شده است که یکی از پاداش دهندگان به انسان مهردوست و ارج گذارنده به مهر، همین فروهرهای نیک و توانمندی است که به خواست اهورامزدا، به آنان که پیمان نشکنند، بهرهء نیک می بخشند. این سود و پاداش، نعمت داشتن فرزندانی کوشاست که امروزه نیز آرزو و مایهء سرافرازی و سربلندی هر انسانی هستند. در این زمینه بخوانید: آشنایی با یشتها- بخش پنجم آشنایی با یشتها- بخش چهارم آشنایی با یشتها- بخش نخست آشنایی با یشتها- بخش دوم آشنایی با یشتها- بخش سوم آشنایی با یشتها، بخش ششم بازدید: 557
|
|||||||||