در بخش های پیشین به صورت کلی به ویژگی های زبان کهن و زبان اوستایی، معرفی بخش های گوناگون اوستا، ویژگی های  یشت ها و در پایان، به معرفی کلی از مهریشت پرداخته شد.

در این نوشته، از همان آغاز می پردازیم به بندهای مهریشت و به صورت چکیره وار برخی از بندهای این یشت زیبا و بزرگ را برای آشنایی بیشتر دوستداران نوشته های کهن ایران زمین و درک جایگاه والای فرهنگی، ادبی، هنری و .... این یادگارهای ایرانیان باستان، که ما فرزندان قدرشناس همیشه بخش بزرگی از پیشرفتها و پیروزی ها و اعتبار ویژهء خود را وامدارشان خواهیم بود، بازخوانی می کنیم:

مهریشت

«مهر دارندهء دشتهای فراخ و رام کشتزار خوب بخشنده را خشنود می سازیم، «مانند بهترین سرور». زوت باید آن را به من بگوید (زرتشت) «بر طبق قانون مقدس بهترین داور است» باید مرد پاکدین دانا آن را بگوید.»

در این بند از مهریشت، یعنی نخستین بند و آغازگر آن، همانطور که پیداست توصیفی کلی از ایزد مهر بیان شده و گویا در دنیای وصف، این ایزد را به انسانی بسیار بخشنده مانند کرده است که دارندهء دشت های بزرگ و کشتزارهایی آرام و خوب و فراخ است و بخشی از دارایی خود را به دوستداران مهر و نیک دارندگان پیمان می بخشد.

اما بایسته ای که بر دوش دوستداران مهر نهاده شده، آن است که مهر را همچون بهترین سرور که منظور از آن اهورامزدا، خداوند جان و خرد است، با کردارهای نیک خشنود گرداند.

همانطور که در بسیاری از نوشتگان دیگر آمده که مهر یا میثره یکی از خدایان پیش زرتشتی است که  دردوران پیش از ظهور اشوزرتشت پیامبر، بسیار ارج نهاده می شد و بعدها یشتی به نام آن نامزد شد که یکی از یشتهای بزرگ در میان یشت های دیگر است. این ایزد در میان مردمان چنان دارای ارزش و جایگاه بود که پس از اشوزرتشت نیز رنگ نباخت اما از جایگاه خدایی خود به زیر آمد و هم ارزش با دیگر ایزدان از جلوه های اهورامزدا یکتا خدای هستی بخش و دانا، که اشوزرتشت آن را برای نخستین بار به جهانیان شناساند، به شمار آمد و چنانکه همگان می دانیم بر خلاف امشاسپندان (فروزگان مینوی اهورامزدا) که در گاهان از آنها به فراوانی نام برده شده است، ردی ازبسیاری ایزدان همچون ایزد مهر با آن جایگاه پیشین در گاهان دیده نشد. اما بعدها بنا به دیدگاه اندیشمندان دین و موبدان، بخشی از اوستای بزرگ به برشمردن ویژگی های ایزدان و ستودن این جلوه های نیک مزدا داده از جمله ایزد مهر اختصاص داده شد تا این شیوه های فکری و ردپای فرهنگی شان در حافظهء تاریخی باقی بماند.

در ادامهء این بند، آمده است که زوت(رهبر روحانی که بر پایهء گفتهء استاد پورداوود، منظور خود اشوزرتشت پیامبر است) و دانایان پاکدین و پیروان بر این باور استوارند که براساس قانون مقدس (قانون الهی استوار بر جهان و جهانیان)، او بهترین داور است.

دربارهء این عبارت باید بیشتر کند و کاو نمود تا معنای حقیقی آن را دریافت.

چرا که بر پایهء پیام اندیشه برانگیز گاهان، سروده های اهورایی اشوزرتشت، اهورامزدا بهترین داور کردار مردمان و جهانیان است و هم اوست که بر پایهء قانون خلل ناپذیر اشا(قانون ازلی و ابدی اهورامزدا که بر جهان استوار است) سرنوشت دو گروه نیکان و  بدان را تعیین می کند.

هات 29 بند 4 از اهنودگات گاهان:
بی گمان اهورامزدا بهتر به یاد دارد کارهایی را که در گذشتهء دور به وسیلهء نابخردان و مردمان شان انجام شده و همچنین کارهایی که در آینده دور انجام خواهد شد. اهورامزدا یگانه داور است پس آنچه ارادهء اوست بر ما وارد آید.

و یا در هات 31 بند 8 از اهنودگات گاهان می خوانیم:
ای خداوند جان و خرد، آنگاه که تو را در اندیشهء خود نخستین و پسین هستی شناختم آنگاه با دیدهء دل دریافتم که تویی سرچشمهء منش پاک، که تویی آفرینندهء اشا و داور کردار جهانیان.

عبارت «بر اساس قانون مقدس بهترین داور است» برداشتی عینی از گاهان است که نیاکان هنرپرور ما به یاری ادبیات قوی و دانش سخنوری و یاری گرفتن از زیبایی های ادبی همچون آرایهء ادبی تلمیح که نمونهء آن را در این بند از مهریشت نظاره گریم، بخشی از سروده های اشوزرتشت را در میان نوشته های اوستایی متاخر نهاده، تا نگینی باشد بر انگشتری اوستا (دانش نامهء پرافتخار ایرانیان) و نوشته های اوستایی متاخر را به یاری سرودهای اهورایی گاهان، ارزشی هزارباره ببخشند.

اما بر پایهء این نوشته ها، که بجز پیام گاهان دربردارندهء اندیشه های دانایان پیش از اشوزرتشت پیامبر هم می باشند، ویژگی داوری روان درگذشتگان پس از مرگ، در دایرهء کنش های سه ایزد(جلوه های اهورامزدا) مهر و سروش و رشن است.

بنابراین می توان چنین دریافت که بر اساس اوستا ، ایزد مهر یکی از داوران روان پس از مرگ است و بر پایهء قانون اشا(اساس نامهء داوری کردار جهانیان) که همان اراده و خواست اهورامزداست، روان جهانیان داوری خواهد شد بنابراین اهورامزدا بهترین داور کردار مردمان جهان است، چرا که برپایهء قانون او و در پرتو جلوه های روشنگری اش یعنی مهر و سروش و رشن کردارمردمان مورد داوری قرار خواهد گرفت و این بند مهریشت نیز تاکیدی دوباره بر همین موضوع است.

در این باره بحوانید:
آشنایی با یشتها- بخش چهارم
آشنایی با یشتها- بخش نخست
آشنایی با یشتها- بخش دوم
آشنایی با یشتها- بخش سوم