انجمن آثار و مفاخر فرهنگي در روز چهارم دي ماه سال گذشته، آيين يادبود و بزرگداشت ارباب كيخسرو شاهرخ را برگزار نمود. دكتر اسفنديار اختياري يكي از سخنرانان اين نشست بود كه متن سخنراني وي در خبرنامه انجمن آثار و مفاخر فرهنگي به چاپ رسيد. به مناسبت تولد ارباب كيخسرو مي توانيد در ادامه مطلب متن كامل به چاپ رسيده را بخوانيد:

با درود به روان پاك جان باختگان تا ابد جاويد راه ايران زمين و با درود خدمت اساتيد عزيز و سروران گرامي كه دور هم جمع شديم تا ياد يك بزرگ مرد تاريخ ساز ايران زمين را گرامي بداريم.

مي خواهيم راجع به كسي سخن بگوييم كه تلاشش، پشتكارش، صداقتش و مهمتر از همه دور انديشي و مديريتش زبانزد خاص و عام است. اين عزيز بزرگوار، با دشواري ها و سختي ها آشنا بوده و آنها را از نزديك لمس كرده است. ابتدا بايد به دوراني كه كيخسرو شاهرخ در آن زندگي مي كرده توجه كرد تا دريافت ايشان در آن روزگار چه كارهاي ارزشمندي انجام داده است.

او در دوراني از تاريخ ايران به سر مي برده كه كشور با حوادث تاريخي مهمي چون كودتاي رضاخان و جنگ جهاني دوم روبه رو بوده است. به عبارتي وي در يكي از ادوار پرتلاطم تاريخ ايران زندگي مي كرده كه زرتشتيان از وضعيت اجتمامعي چندان خوبي برخوردار نبوده اند.

براي نمونه آنان مجبور بودند راه بروند و هرگز نمي توانستند از اسب براي رفت و آمد خود استفاده كنند. يا بايد حتما لباسي جدا از بقيه مي پوشيدند كه معلوم باشد زرتشتي هستند. اين تبعيض و تحقير در جامعه آن زمان كه ارباب كيخسرو در آن زندگي مي كرده، وجود داشته است.

حال سئوالي كه براي ما پيش مي آيد اين است كه آيا فردي كه در اين زمان زندگي مي كرده، مي تواند جهاني بينديشد و ملي عمل كند؟! يا اينكه فقط بايد به صورت درون سازماني به يك موضوع نگاه كنيم. اين نكته، نكته بسيار جالبي است. آيا كسي كه تحت فشار است و مورد تحقير قرار مي گيرد، چه راهي را بايد برگزيند؟ آيا اگر نماينده مجلس مي شود، يك نماينده بسيار ساده و معمولي مي تواند باشد يا اينكه در مقام يك كارپرداز مجلس مي تواند اقدامات مهمي انجام دهد.

ارباب كيخسرو بحث فرهنگي را به عنوان اولين ركن خود انتخاب مي كند و به تاسيس كتابخانه و مدرسه همت مي گمارد. مهم آنكه، جامعه زرتشتيان ايران بيش از اينكه اماكن مذهبي داشته باشد، مدرسه دارد كه اين امر را شما در كمتر ديني مي توانيد پيدا كنيد. تعداد مدارس ما زرتشتيان بيشتر از تعداد مكانهاي مذهبي ما است.

ارباب كيخسرو با توجه ويژه اي كه به فرهنگ و مسائل فرهنگي داشته، در آن شرايط آرامگاه فردوسي را با وجود مخالفت مجلس، با كمك جزئي نمايندگان مجلس بازسازي مي كند. آيا اين كار را مي توان به جز مديريت فرهنگي، چيز ديگري قلمداد كرد. مديريت مسائل دشواري كه هر كسي ياراي پذيرفتن آن را نداشته است. مديريت قحطي كه ايشان طي دو سال كه ايران دچار قحطي بود، توزيع آرد و گندم را به عهده مي گيرد.

انسانيت به عنوان اولين ركن تفكر ارباب كيخسرو بوده و هميشه به آن احترام مي گذاشته است. اين موضوع، يعني موضوع انسانيت، اصول بزرگ دين بزرگ پيامبر آريايي ما زرتشت است. ما زرتشتيان اعتقاد داريم اگر مي خواهيم جامعه، كشور و دنيايي كامل داشته باشيم، انسانيت اولين ركن و انديشيدن اولين اصلي است كه بايد رعايت كنيم اما بايد به ياد داشته باشيم ارباب كيخسرو در چه شرايطي بزرگ شد و مديريت چه مسائلي را بر عهده گرفت.او در آن شرايط چه چيزهايي را پايه ريزي كرد.

او فردي صادق و بسيار با پشتكار بود، ما اگر فقط بتوانيم در راه او قدم برداريم، افتخار خواهيم كرد. او جهاني مي انديشيد و ملي عمل مي كرد. ايران را از شرق تا غرب، از شمال تا خليج هميشه فارس با تار و پود تمام ايراني ترين ايراني ها پيوند خورده است.