پنجشنبه, ۳۰ شهریور ۱۳۹۶
آخرین خبر با عنوان ، گزارش تصویری از افتتاحیه موسسه مهرآوران یسنا کویر یزد در 13 ساعت قبل منتشر شده است .
»   فرهنگی, میراث فرهنگی  »   گفتگو با کارشناسان پایگاه میراث جهانی شهر تاریخی یزد
509 بازدید
۲۸ امرداد ۱۳۹۶ , ساعت ۹:۵۴
گفتگو با کارشناسان پایگاه میراث جهانی شهر تاریخی یزد

گفتگو با کارشناسان پایگاه میراث جهانی شهر تاریخی یزد

۱۸ تیر ماه، یک روز ویژه برای استان یزد و همه یزدیها بود، در این روز شهر تاریخی یزد به عنوان  میراث جهانی در یونسکو به ثبت رسید. تا بیست و دومین اثر جهانی ایران نیز به جهانیان معرفی شود. با توجه به نقش و اهمیت زرتشتیان در شهر و استان یزد، تصمیم گرفتیم تا نگاه ویژه ای به این رویداد منحصر به فرد در تاریخ یزد داشته باشیم.

به همین منظور حدود ۲۰ روز پس از ثبت جهانی یزد، به پایگاه میراث جهانی شهر تاریخی یزد رفتیم، مرکزی که در خانه تاریخی شکوهی و در نزدیکی مسجد جامع یزد قرار دارد.

همچنان جنب و جوش تلاش در این مرکز مشاهده می شد و البته آنچه ما دیدیم بیشتر جوانانی بودند که در تکاپو بودند.  ما با نجمه نادری مسئول دفتر فنی پایگاه میراث جهانی شهر تاریخی یزد و محمد رضا پهلوان زاده کارشناس شهرسازی و مسئول مرکز اسناد پایگاه به گفتگو نشستیم.

گفتگوی ما در اتاقی انجام شد که دور تا دور آن گروهی از کارشناسان جوان پایگاه مشغول به فعالیت بودند و البته در پایان نیز عکسی به یادگار از این تیم پر تلاش گرفتیم:

 

آغاز کار:

ثبت ملی بافت تاریخی شهر یزد، مقدمه ثبت جهانی است. در سال ۱۳۸۴ بافت تاریخی یزد به ثبت ملی می رسد. اتفاقی که با هدف ثبت جهانی یزد انجام شده است و در آن سالها برای تشکیل پرونده در یونسکو نیز تلاش می شود اما موفقیتی حاصل نمی شود و در نهایت در سال ۱۳۸۸ پایگاه میراث فرهنگی تعطیل می شود.

تا اینکه در سال ۱۳۹۳ مدیریت استان و میراث فرهنگی استان تلاش دوباره ای را برای ثبت جهانی یزد آغاز می کنند و در این راستا پایگاه میراث جهانی شهر تاریخی یزد بار دیگر راه اندازی می شود و هماهنگی های لازم با کمیته فنی پایگاه های میراث جهانی در تهران به عمل می آید و کار تهیه پرونده بر اساس فرمتهای مورد نظر یونسکو آغاز می شود. در سال نخست، ضمن جذب نیروی کارآمد، بانک اطلاعاتی مورد نیاز جمع آوری می شود و در سال ۱۳۹۴ نیز با هماهنگی دفتر تهران پرونده با فرمتهای نهایی تهیه می شود، که بخش اصلی کار در یزد انجام می پذیرد و بعضی از فصلها همچون پلان مدیریت و مانیتورینگ به صورت مشترک در یزد و تهران انجام می شود.

 

عرصه و حریم شهر تاریخی یزد

کل مساحت شهر یزد حدود ۱۱ هزار هکتار است از این مساحت، حدود ۷۳۰ هکتار آن به عنوان بافت تاریخی شهر یزد به ثبت ملی رسیده است. اما محدوده ثبت جهانی دارای دو بخش است، عرصه و حریم. حدود ۲۰۰ هکتار از شهر یزد به عنوان عرصه به ثبت رسیده است و حدود ۶۶۰ هکتار نیز که در نزدیکی عرصه قرار دارند و یا از لحاظ منظری مشابه عرصه هستند، به عنوان حریم ثبت شده است. گفتنی است بخشی از حریم جز بافت تاریخی که به ثبت ملی رسیده نمی باشد.

در تفاوت عرصه و حریم باید گفت، عرصه بخش اصلی میراث جهانی است که لزوم حفظ اصالت و پیوستگی آن مورد تاکید است و بر اساس ضوابط باید اصالت مصالح، اصالت روشهای ساخت و ارزشهای فضا و معماری و نظام محله و… آن باید حفظ شود.

بدین معنی که ساخت و سازهایی که انجام می شود باید با استفاده از مصالح سنتی و به روش سنتی و با سبک معماری سنتی انجام پذیرد.  همه اتفاقاتی که در عرصه رخ می دهد باید به یونسکو منتقل شود، زیرا این بخش دیگر ملی نیست و متعلق به همه کشورها است و در صورتی که اتفاقی در عرصه بیفتد همه کشورها برای رفع آن کمک خواهند کرد و در زمان جنگ نیز کسی حق حمله به عرصه را ندارد.

اما در حریم، سخت گیری کمتری وجود دارد، می توان از روشهای ساخت جدیدتری بهره برد، همچنین در صورتی که حریم در بخش میراث ملی ثبت نشده باشد، بیشتر کافی است که رعایت بنا از حد مجازی بیشتر نباشد.

 

محدوده شهر تاریخی یزد کجاست؟

بخش عرصه شهر تاریخی یزد که به ثبت جهانی رسیده است دو بخش مجزا دارد، یکی محله زرتشتیان است که حدود ۱۵ هکتار وسعت دارد و شامل محدوده ای است که از آتشکده شروع می شود و به آب انبار گیو ختم می شود. این محدوده حدودا ما بین مربعی قرار می گیرد که اضلاع آن خیابان کاشانی، بلوار بسیج، کوچه مهر و کوچه آتشکده هستند(حدود دقیق این منطقه را می توانید در نقشه ببینید) از جمله ساختمانهایی که در این محدوده قرار دارند می توان به آتشکده یزد، گاهنبارخانه، دبستان دینیاری، تالار کیخسروی، خانه سه نیک، خانه فرخ اورمزدی، پیر مستر خدابخش، ساختمان پرسش اشاره کرد.

بخش دوم که حدود ۱۸۵ هکتار وسعت دارد، محدوده ای است که از اطراف میدان امیر چخماق شروع می شود و تا اطراف میدان بعثت ادامه می یابد و به سمت شمال کشیده می شود و شامل محله هایی همچون بازار، امام زاده جعفر، گودال مصلی، محله شاه طهماسب، سر پلگ، محله شاه ابوالقاسم، کوشک نو، باروی ایلخانی، محله پیر برج و … می باشد.

اگر بخواهیم به مکانهای مهم زرتشتیان که در حریم قرار می گیرند اشاره کنیم می توان از مجموعه مدارس و پرورشگاه مارکار، مدارس دخترانه مارکار، درمهر های کهن، نوش و دستوران، مسافرخانه پرویز شاه جهان، دبستان خسروی و… نام برد.

با توجه به اینکه یکی از ارزشهای شهر یزد، هم زیستی ادیان در کنار یکدیگر است، تلاش شده تا بخشهایی انتخاب شود که ادیان مختلف در آن ساکن بوده است.

 

یونسکو

سالانه هر کشور عضو کنوانسیون ۱۹۷۲ می تواند دو مکان را برای ثبت جهانی معرفی کند، یک مکان فرهنگی، تاریخی و یک مکان طبیعی. که در سال جاری ایران شهر تاریخی یزد و ارسباران را معرفی کرده بود.

هر مکانی که می خواهد به عنوان میراث جهانی ثبت شود، از ۶ معیار تعریف شده، باید چند تا را داشته باشد. از جمله این معیارها عبارتند از: اصالت و پیوستگی داشته باشد، وجه اصلی بنا باقی مانده باشد، مداخلات زیادی در آن رخ نداده باشد، بتوان مداخلات را به صورت قبل برگرداند، برای حفظ و نگهداری آن تلاش شود. از سوی دیگر این مکان در ایران نخست باید به ثبت ملی رسیده باشد و باید توجه داشت که پس از ثبت جهانی، باید مدیریت مجموعه پرداخت و زیرساختهای لازم را ایجاد کرد.

 

ایکوموس

ایکوموس کمیته کارشناسی یونسکو است که پرونده هایی که برای ثبت جهانی فرستاده می شود را بررسی می کنند و برای مطابقت دقیق و همچنین بررسی توان مدیریت دولت و مردم کارشناسی را به محل اعزام می کنند. رای این کارشناس به یونسکو اعلام می شود اما قطعی نیست و کشورهای عضو رای قطعی را می دهند.

در شهریور ماه سال ۱۳۹۵ خانم ماریانا کورنا سفری به شهر یزد می کند و در گزارش خود با وجود تایید ارزشهای شهر یزد، به ساخت و سازهای جدید، مداخلات غیر اصولی قابل توجه و ساخت و سازهایی که همچنان در حال انجام شدن هستند، که بخشی از آن نیز مرتبط با محله زرتشتیان است اشاره می کند.(البته این ساخت و سازها مجوزهای لازم را داشته اند ، زیرا در آن زمان هنوز مدیریت شهر در مورد اصالت مصالح و روش ساخت به قطعیت نرسیده بود.) و از سوی دیگر یک اختلاف نظر با کارشناسان میراث فرهنگی یزد دارد، ایکوموس کاهگل کردن بناهای جدید که با مصالح سنتی ساخته نشده اند را نادرست می داند اما کارشناسان میراث فرهنگی اعتقاد دارند که کاهگل به خاطر ارزان بودن و اجرای راحت همچنان مورد استفاده است.

در نهایت این گزارش باعث می شود که کار گروه اعزامی ایران به اجلاس یونسکو به صورت مضاعفی سخت تر شود تا بتوانند دیگر کشورها را قانع کنند که به یزد رای بدهند و همین گزارش نیز باعث می شود که پیش از آغاز اجلاس بسیاری نسبت به ثبت جهانی یزد نا امید باشند.

 

چگونه بسازیم؟

کارشناسان پایگاه ثبت جهانی شهر یزد اعتقاد دارند که تجربه و علم ثابت کرده ساخت و ساز امروزه که با استفاده از سازه های فلزی، بتنی و شیشه انجام می شود مناسب اقلیم یزد نیست و باعث مصرف زیاد آب و انرژی خواهد شد و در گرمای بیشتر شهر تاثیر خواهد داشت.

آنها امیدوار هستند که مردم یزد به ویژه اهالی عرصه ثبت شده در میراث جهانی به این نتیجه برسند که به یک الگوی مناسب برای ساخت و ساز دست یابند، الگویی که برگرفته از معماری و روشهای ساخت و ساز سنتی و بومی یزد باشد و البته با خلاقیت و نوآوری نیازهای امروز مردم را نیز پوشش دهد.

ضوابط موجود در ساخت و ساز را نباید به شکل محدودیت دید بلکه فرصتی است برای نگاهی تازه به روشهای ساخت سنتی و رسیدن به روش و مصالح مناسب.

 

مزایا:

نگاه جامعه به محله های قدیمی شهر معمولا نگاهی مثبت نیست و این بافتها معمولا مورد بی توجهی قرار می گیرند. اما ثبت جهانی این مناطق باعث شده است تا این نگاه تغییر کند و بار دیگر بافت ارزشمند تاریخی مورد توجه قرار گیرد. که این افتخار نخست از آن کسانی است که در این بافت ساکن هستند.

جهانی شدن باعث رونق اقتصادی این مناطق خواهد شد و در نتیجه امکان جذب سرمایه و کمکهای دولتی میسر می شود.

به عنوان مثال قنات غصبه گناباد پس از ثبت جهانی در میراث یونسکو در عرض یکسال با رشد ۱۵۰ درصدی در تعداد گردشگران بازدید کننده مواجه شد. رسانه های زیادی هستند در داخل و خارج ایران که تلاش می کنند تا میراث جهانی یونسکو را به همگان معرفی کنند و خود سایت یونسکو نیز این مناطقه را به ۷ زبان زنده دنیا معرفی می کند. البته یونسکو جز در موارد اضطراری مثل جنگ و زلزله بودجه ای برای این مناطق در نظر نمی گیرد.

 

فرصت:

ثبت جهانی شهر تاریخی یزد، فرصتی است که شاید دیگر رخ ندهد و بیشتر از همه برای افرادی است که ساکن عرصه محدوده ثبت جهانی هستند. به این افراد پیشنهاد می شود قدر مکان زندگی خود را بدانند در حفظ ارزشهایی که باعث شده این اتفاق رخ دهد کوشا باشند. در صورتی که می خواهند از این فرصت استفاده اقتصادی ببرند، ارزشها را تحت تاثیر قرار ندهند و به افرادی که از محله رفته اند پیشنهاد کنند که بازگردند.

 

پلان مدیریت:

پس از ثبت جهانی، مهمترین اتفاقی که باید پیگیری شود پلان مدیریت است، برنامه ای که با هماهنگی استانداری و میراث فرهنگی کشور تدوین شده است و جزئی از مدارک ارائه شده به یونسکو است و یک سند مصوب است. هدف از پلان مدیریت حفاظت از زندگی مردم، حفاظت از ارزشها و بازآفرینی تمامی محله هایی است که در عرصه محدوده ثبت شده قرار دارند و بر اساس برنامه های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت می بایست مجموعه اقداماتی صورت گیرد تا کالبد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی محله ها دوباره زنده شوند.

برای رسیدن به این اهداف سه رویکردن توسعه پایدار، برنامه ریزی مشارکتی و مدیریت یکپارچه مد نظر است و سه وظیفه نیز بر عهده پایگاه میراث جهانی شهر تاریخی یزد است که عبارتند از: پایش و برنامه دهی- آموزش و اطلاع رسانی- پژوهش و مستند نگاری.

 

پلان مدیریت محله زرتشتیان

نوشتن طرح پلان مدیریت محله زرتشتیان از مهر ماه سال گذشته و با مصاحبه خانه به خانه از ساکنین محله آغاز شده است و پس از آگاهی از مسائل و مشکلات و شناخت و تحلیل اطلاعات به دست آمده. با گرویه از مسئولان شهری، میراث فرهنگی، شهرداری و اساتید دانشگاه نیز گفتگو شده و بدین ترتیب طرح مذکور نوشته شده است و به زودی وارد فاز اجرایی می شود.

محدوده ثبت جهانی شهر تاریخی یزد

 

برگرفته از ماهنامه پارسنامه

مطالب مرتبط با برچسب

2 دیدگاه برای گفتگو با کارشناسان پایگاه میراث جهانی شهر تاریخی یزد

  1. +1

    هرکسی در این کار تلاش کرده هم از یزدی،غیر یزدی، ایرانی، غیر ایرانی، در هر مقامی ، بر هر شکلی ، با عث این نتیجه خوب شده تشکر کرد واین افتخار همه ایرانیان در سراسر جهان، بخصوص ایران و همشهری یزذی از هر دین مذهب

  2. 0

    این میراث آن هم جهانی را حفظ کرد واز صدمه زدن به بافت  آن خوداری کرد برای خودمان وجهان

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


لطفا معادله امنیتی را تکمیل کنید *

  • آخرین خبرها